اهميت و نقش تربيت بدني در سالم سازي جامعه و گسترش زمينه هاي فرهنگي سياسي ، اجتماعي ، اقتصادي بيانگر لزوم برنامه ريزي اصولي مبتني بر اهداف و رسالت ها و ماموريت هاي سازماني و بازنگري در شيوه مديريت و برنامه ريزي در اجراي فعاليت ها با توجه به مشكلات و تنگناها امري اجتناب ناپذير است .يكي از اساسي ترين وظايف سازمان تربيت بدني تحقق اين مهم است .
با توجه به پژوهش انجام شده و بررسي عملكرد تربيت بدني و ورزش در چهاربرنامه توسعه بدليل عدم تبيين اهداف و استراتژيك متناسب با سند چشم انداز ،‌قانون اساسي ، برنامه هاي توسعه اقتصادي ،‌اجتماعي ، فرهنگي با مشكلات و تنگناهها عديده در بخش منابع انساني ، مالي ، ساختار تشكيلاتي ، نظام مديريت و برنامه ريزي روبرواست .
از مهمترين علل اين مشكلات و ناتواني در انجام ماموريت مي توان به
1- نوع نگــرش و ديدگــاه مسئولين برنامــه ريزي نسبت بــه جايگاه و كــاركــردهاي تربيت بدني و ورزش
2- ضعف و فقدان نظام مديريتي و برنامه ريزي وعدم تناسب ساختار هاي ورزشي با نيازهاي ورزشي جامعه
3- غفلت از ماموريت ها و وظايف اصلي با توجه به الويت ها برنامه
عملكرد بخش تربيت بدني و ورزش كشور در طول برنامه هاي توسعه اقتصادي ، فرهنگي ، سياسي ، اجتماعي بر محور ورزش قهرماني استوار بوده اين در شرايطي است كه از ديدگاه صاحب نظران تامين سلامتي و تندرستي از طريق توسعه ورزش همگاني و تفريحات سالم بر ورزش قهرماني قدم ارزشي و برنامه اي دارد . رسالت و ماموريت اصلي تربيت بدني و ورزش جلوگيري از فقر حركتي و ايجاد نشاط و شادابي در جوامع است . بنابراين حفظ سلامتي و تندرستي افراد در جامعه شرط لازم و اوليه توسعه ورزش قهرماني است وعلرغم اينكه دربرنامه هاي توسعه پنجساله براين مهم تاكيد شده است . در جريان عمل ورزش قهرماني برساير ماموريت ها مقدم گرديده است .
بديهي است كه عزت و افتخار ملي و حفظ آن از طريق پيروزي درميادين بين الملي ضرورتي انكار ناپذير است . كه بيشترين سرمايه ها انساني و مادي بخش تربيت بدني در اين راه هزينه مي شود . و بعضا نتايج قابل قبولي را كه ما حصل استعدادها ، تلاش دست اندركاران و غرور ملي جوانان مي باشد را بهمراه دارد .
در طي برنامه هاي توسعه مديريت ورزش كشور با پرداختن به جريان يك سويه ورزش قهرماني و غفلت از وظايف و ماموريت هاي اصلي در زمينه هاي مختلف با ضعف هاي روبرو بوده بطوريكه با فعاليت بدون برنامه ريزي و مقطع اي پرداختن به ورزش قهرماني ساير وظايف و ماموريت ها به فراموشي سپرده شده است .
اولين مشكلات و صدمات ناشي از ورزش بدون پشتوانه و متكــي برفعاليت هاي مقطعي بروز اضطراب ها و هيجانات اجتماعي است . كه علاوه بر مردم گريبان گير مسئولين مي شود. بطوريكه فراز و نشيب هاي رويدهاي مختلف ورزشي در عرصه هاي بين المللي احساسات ، غرور ملي و ارزشهاي فرهنگي اجتماعي را جريحه دار كرده . اين موضوع به علت كسب پيروزيها و شكستها نيست بلكه به دليل مطرح شدن اين سوال در افكار عمومي است كه چگونه ممكن است ورزشكاران در رقابت هاي ورزشي تا بالاترين رده هاي جهاني و بين المللي صعود كننده و ناگهان يكباره با توانمنديها خود فاصله بسيار بگيرند .مديريت در عرصه تربيت بدني و ورزش داراي اصولي است كه كمتر به آن توجه شده است . و از طرفي توجه و اختصاص بيشتر منابع به ورزش قهرماني مانع بزركي در راه توسعه وتعميم ورزش وتربيت بدني در جامعه مي باشد .
مشكلات ساختاري نوع نگرش به جايگاه و اهميت تربيت بدني ، فقدان قوانين و مقررات ساختاري و راهگشاه ، كمبود امكانات نرم افزاري و سخت افزاري انجام فعاليت هاي موازي نشان از ضرورت بازنگري اساسي و همه جانبه در نظام ورزش كشور را تاييد مي نمايد .
عليرغم تلاش ها و اقدامات انجام شده با آسيب شناسي وضع موجود كمبودها و مشكلات نگران كننده در عرصه تربيت بدني و ورزش وجود دارد از جمله :
1- به مخاطره افتادن جنبه هاي اخلاقي و بشردوستانه در ورزش
2- ازدياد خشونت و دوپينگ و تاكيد برقهرمان پروري
3- ضعف نظام مديريتي و تربيت بدني و ورزش در امور سياستگذاري ، برنامه ريزي ، هدايت ، نظارت و كنترل
4- نگرش و جايگاه ضعيف بــه تربيت بدني و ورزش در نظام آموزش و پرورش و آموزش عالي كشور
5- بخش نگري دستگاهها و ناهماهنگي و ارتباط ضعيف در تدوين سياستها و خط مش هاي استراتژيك در برنامه ه اي توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي
6- توزيع و تخصيص نامناسب امكانات ، منابع (انساني ، مالي)
7- تعدد مراكز تصميم گيري و انجام فعاليتها و برنامه هاي موازي
8- كم توجهي به ورزش مدارس و دانشگاهها به لحاظ الويت آموزشي و تربيتي
9- فقدان سيستم نظارت و كنترل در اجراي برنامه ها و فعاليتها
10-نامشخص بودن سياستها و خط مش هاي مربوط به حوزه فعاليت ورزش دختران و بانوان
11- استاندار نبودن امكانات ،تجهيزات ،اماكن و تاسيسات ورزشي
12- گرايش به سرمايه گذاري در رشته هاي تفريحي و درآمد زا و كم توجهي به ورزشهاي پايه
13- عدم تناسب ساختار و نظام ورزش با توجه به نيازهاي ورزشي در جامعه
14- كمبود امكانات و تاسيسات ورزشي براي فعاليت هاي ورزشي گروه هاي خاص (بانوان ، نوجوانان ، جانبازان و معلولين)
15- كمبود نيروي انساني متخصص و كارآمد
16- محروميت و كم توجهي به ورزش مناطق محروم و ر.ستاها
17- ضعف ارتباطات كارشناسي با مراكز علمي و بين المللي
18- انحصاري بودن و توسعه نيافتن برخي از رشته هاي ورزشي ( تنيس ، اسكي)
19- توسعه ناهمگون جرايد ورزشي
20- قانونمند نبودن فعاليتهاي حرفه اي در ورزش
21- فقدان تشكلهاي صنفي و انجمن هاي علمي ورزشي
22- فقدان سيستم جامع جمع آوري اطلاعات و آمار
دراين شرايط بانگاه همه جانبه به مقوله تربيت بدني و ورزش در جهان معاصر كه در ابعاد مختلف از پردامنه ترين موضوعات اجتماعي ، فرهنگي است بطوريكه در برنامه سلامت در سال 2010 ورزش اولين شاخص سلامتي مطرح شده است و از طرفي به عنوان اساسي ترين عامل تربيت جسماني و روحي و هدايت و هماهنگي و كنترل اجتماعي شهروندان در دست حكومت ها و دولت ها است .
هزينه هاي برنامه هاي تربيت بدني با هزينه هاي بخش درمان ارتباط تنگاتنگ دارد زيرا براساس آمار سازمان بهداشت جهاني هزينه هاي درمان براي چاقي و مشكلات ناشي از آن بين 2 تا 7 درصد هزينه درمان ملي جامعه است .
د رنظام جمهوري اسلامي جواني جمعيت بهترين فرصت براي توسعه برنامه هاي ورزشي است كه با ساختارهاي ورزشي مطلوب وبرنامه ريزي اصولي فرصت طلايي براي پاسخگويي به اين نياز است .
هر چند در سالهاي اخير توجه به مقوله ورزش قابل تقدير بوده ولي با توجه به رشد جمعيت وجوان بودن جمعيت كشور و نارساني ها گذشته فقط قريب 5/6 ميليون نقر از جمعيت كشور در ورزش همگاني شركت مي كنند (رقمي معادل ده درصد جمعيت كشور ) ودرصد زيادي از دانش آموزان دختر وزنان دچار فقر حركتي هستند .
اين در شرايطي است كه نيمي از مدال هاي جهاني و المپيك مربوطه به رشته ورزشي بانوان است . و اكثر مدالهاي كه در مسابقات قهرماني جهاني ، المپيك و آسيايي كسب شده است . در رشته هاي انفرادي و ورزش هاي پايه ( دووميداني ، ژيمناستيك ، شنا) است . كه كمتر نشاني از آن در ورزش ايران به چشم مي خورد . كم توجهي وضعف در ورزش دانش آموزي و دانشجويي وتعدد مراكز تصميم گيري ضرورت مهندسي مجدد در نظام مديريتي و ساختارهاي تربيت بدني و ورزش كشور براساس ماموريت و رسالت ها بعنوان يك اولويت اساسي و بكارگيري نيروي انساني كارآمد از مهمترين اقدامات در اين شرايط زماني است.

محمدتقي حسن زاده – مدرس وكارشناس ارشد مديريت